Sigortasız çalıştırılmak, Türkiye’de en yaygın iş hukuku ihlallerinden biridir. İşverenin sizi SGK’ya bildirmemesi yalnızca hukuka aykırı değil, aynı zamanda ileride ciddi hak kayıplarına yol açabilecek bir durumdur. Ancak bu, haklarınız olmadığı anlamına gelmez. Aksine, sigortasız çalışan işçiler için kanun güçlü korumalar öngörmektedir.
Sigortasız Çalıştırılmak Ne Anlama Gelir?
Sigortasız çalıştırılmak, işverenin sizi fiilen çalıştırmasına rağmen SGK’ya işe giriş bildirgesi vermemesi veya primlerinizi eksik yatırması anlamına gelir. Bu durumda:
- Emeklilik primleriniz yatmaz,
- Sağlık hizmetlerinden yararlanamazsınız,
- İş kazası ve meslek hastalığı güvenceniz zayıflar.
Sigortasız Çalıştırılmak Suç mudur?
Sigortasız işçi çalıştırmak hukuka aykırıdır ve işveren açısından:
- İdari para cezası,
- Geriye dönük prim ve gecikme zammı,
- Bazı hâllerde cezai sorumluluk doğurabilir.
Bu yaptırımlar işçinin başvurusu üzerine başlatılabilir.
Sigortasız Çalışan İşçi Haklarını Nasıl İspatlar?
Sigortasız çalıştığınızı ispat etmek mümkündür. Delil olarak:
- Tanık beyanları,
- Yazışmalar (WhatsApp, e-posta),
- Kamera kayıtları,
- Kart basma kayıtları,
- İşyerine ait belgeler kullanılabilir.
Mahkemeler, fiili çalışmayı esas alır; SGK kaydı olmaması hakkınızı ortadan kaldırmaz.
Sigortasız Çalışırken İşten Çıkarılırsam Haklarım Var mı?
Evet. Sigortasız çalıştırılmış olsanız dahi:
- Kıdem tazminatı,
- İhbar tazminatı,
- Fazla mesai alacağı,
- Ücret alacakları gibi haklarınızı talep edebilirsiniz.
Ayrıca sigortasız çalıştırılmanız, haklı fesih sebebi oluşturabilir.
Sigortasız Çalıştığımı Nereye Şikâyet Edebilirim?
Sigortasız çalıştırıldığınızı:
- SGK’ya,
- Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı’na,
- Alo 170 hattına bildirebilirsiniz.
Ancak yalnızca şikâyet etmek maddi haklarınızı otomatik olarak kazandırmaz; hukuki süreç ayrıca yürütülmelidir.
Sigortasız Çalıştığım Süreyi Geriye Dönük Kazanabilir miyim?
Evet. “Hizmet tespit davası” açılarak sigortasız çalıştığınız sürelerin SGK kayıtlarına işlenmesi mümkündür. Bu davada amaç:
- Geriye dönük sigorta primlerinin yatırılması,
- Çalışma sürenizin resmen tanınmasıdır.
Bu dava 5 yıllık hak düşürücü süreye bağlıdır. Dolayısıyla gecikme hak kaybına yol açmaktadır.
Sigortasız Çalıştırılmanın İşveren Açısından Sonuçları
İşveren açısından sonuçlar ağırdır:
- Yüksek idari para cezaları,
- Geriye dönük prim borçları,
- İş kazası hâlinde tazminat sorumluluğu,
- Ceza soruşturması riski.
Bu nedenle işverenlerin çoğu, hukuki süreç başladığında uzlaşma yoluna gitmek ister.
Sonuç: Sigortasız Çalışmak Kader Değildir
Sigortasız çalıştırılmak yaygın olabilir, ancak bu durum hukuken kabul edilebilir değildir. Haklarınızı aradığınızda hem maddi kaybınızı telafi edebilir hem de ileride doğabilecek daha büyük zararların önüne geçebilirsiniz.
Her olay kendi içinde değerlendirilmelidir. Bu nedenle sürecin başında hukuki destek almak, en doğru ve güvenli yoldur.