İş Hukuku

İşten çıkarılan işçinin hakları, fesih nedenine ve çalışma süresine göre değişir. Haksız veya geçersiz fesih hâlinde kıdem ve ihbar tazminatı ile işe iade hakkı gündeme gelebilir.

Haksız fesih, işverenin geçerli veya haklı bir sebep olmadan iş sözleşmesini sona erdirmesidir. Bu durumda işçi, yasal tazminat ve diğer haklarını talep edebilir.

Kıdem tazminatı, en az bir yıl çalışan ve kanunda belirtilen şartlar altında işten ayrılan işçilere ödenir. Her ayrılışta kıdem tazminatı hakkı doğmaz.

İhbar tazminatı, iş sözleşmesi bildirim süresine uyulmadan feshedilirse gündeme gelir. Bu tazminat, fesheden tarafın karşı tarafa ödemesi gereken bedeldir.

Genel kural olarak işçi kendi isteğiyle ayrıldığında kıdem tazminatı alamaz. Ancak bazı istisnai durumlarda (haklı fesih, evlilik, askerlik, emeklilik gibi) tazminat hakkı doğabilir.

İşveren, işçinin ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırı davranışı gibi kanunda sayılan hâllerin varlığı hâlinde iş sözleşmesini derhal ve tazminatsız feshedebilir.

İş sözleşmesi kural olarak yazılı olmak zorunda değildir; sözlü de kurulabilir. Ancak yazılı sözleşme, tarafların hak ve yükümlülüklerinin ispatı açısından önemlidir.

Deneme süresi içinde taraflar iş sözleşmesini bildirim süresine uymadan ve tazminatsız feshedebilir. Ancak bu durum, işçinin diğer yasal haklarını ortadan kaldırmaz.

Fazla mesai ücretinin ödenmemesi hâlinde işçi, alacaklarını talep edebilir ve gerekli hâllerde yasal yollara başvurabilir.

Ücretin zamanında ödenmemesi, işçi açısından haklı fesih sebebi oluşturabilir. Ayrıca işçi, geciken ücretini yasal faiziyle talep edebilir.

İşyerinde psikolojik taciz (mobbing), işçinin kişilik haklarını ihlal eder ve hukuki sorumluluk doğurur. Bu durumda işçi, maddi ve manevi tazminat talep edebilir.

İş kazası hâlinde işçi, SGK’dan geçici veya sürekli iş göremezlik geliri alabilir ve işverenin kusuru varsa ayrıca tazminat talep edebilir.

İşçinin raporlu olduğu dönemde işten çıkarılması, fesih sebebine göre hukuka aykırı sayılabilir. Özellikle geçerli veya haklı neden bulunmadan yapılan fesihler hukuki sonuç doğurur.

Yıllık izin süresi, işçinin aynı işverene bağlı kıdemine göre belirlenir. Bu süre kanunda asgari olarak düzenlenmiş olup sözleşmeyle artırılabilir.

İşçi istifa ettiğinde kural olarak kıdem tazminatı alamaz. Ancak haklı fesih hâllerinde veya kanunda belirtilen bazı durumlarda tazminat hakkı doğabilir.

İşyerinde kavga edilmesi, işveren açısından haklı fesih sebebi oluşturabilir. Ancak olay meşru savunma kapsamında gerçekleşmişse veya işçi ağır tahrik altında hareket etmişse, fesih hukuka aykırı sayılabilir ve tazminat hakkı doğabilir.

Belirsiz süreli iş sözleşmesiyle çalışan ve gerekli koşulları sağlayan işçi, geçersiz fesih hâlinde işe iade davası açabilir.

Sendika üyeliği, işten çıkarma sebebi olamaz. Bu nedenle yapılan fesihler hukuka aykırı kabul edilir ve özel yaptırımlar doğurur.

İşveren, işçinin ücretinden ancak kanunda belirtilen hâllerde ve sınırlı ölçüde kesinti yapabilir. Keyfi ücret kesintileri hukuka aykırıdır.

Belirli süreli iş sözleşmesi, kararlaştırılan sürenin bitimiyle kendiliğinden sona erer. Süre bitmeden fesih ise hukuki sonuçlar doğurabilir.

Sigortasız çalıştırılmak hukuka aykırıdır. İşçi, hizmet tespiti davası açabilir ve geçmişe dönük sigorta primlerinin yatırılmasını talep edebilir. Ayrıca işverene idari yaptırımlar uygulanır.